Ja, kou kan zeker gevaarlijk zijn voor je hart. Door lage temperaturen vernauwen je bloedvaten en stijgt je bloeddruk, wat zorgt voor een hogere belasting voor je hart. Hierdoor stijgt de kans op hartinfarcten en ritmestoornissen, vooral bij mensen met bestaande hartproblemen. In dit artikel leggen we uit hoe je deze winterrisico’s herkent en beperkt. 

Wat gebeurt er met je hart bij lage temperaturen? 

Wanneer het erg koud is, gebeurt er het volgende met je hart:

Je bloedvaten vernauwen en je bloeddruk stijgt. 

Bij kou vernauwen je bloedvaten. Hierdoor moet je hart harder werken om al het bloed door je lichaam te pompen en stijgt je bloeddruk. Bij gezonde mensen vormt dit niet zo snel een probleem, maar bij mensen met bestaande hartproblemen kan dit extra risico’s met zich meebrengen. Zo kunnen bestaande vernauwingen in de bloedvaten een groter probleem vormen. Ook kan de extra belasting op je hart het risico op hartritmestoornissen verhogen. 

Kou kan de kans op bloedstolsels iets vergroten. 

Kou zorgt ervoor dat je bloed iets stroperiger wordt. Dat komt bijvoorbeeld door de toename van de hoeveelheid fibrinogeen in je bloed, een eiwit dat een belangrijke rol speelt bij bloedstolling. Hierdoor kunnen bloedstolsels iets makkelijker ontstaan. Hoewel dit effect klein is, kan dat voor mensen met bestaande hartproblemen voor wat meer risico zorgen. 

Meer kans op hartinfarcten. 

De gevolgen van kou kunnen een probleem vormen wanneer je al last hebt van hartproblemen, bijvoorbeeld als je al vernauwde kransslagaders hebt. Voor je hart en bloedvaten wordt het moeilijker om voldoende bloed en zuurstof bij je hartspier te krijgen. Ook een iets verhoogde kans op bloedstolsels kan een probleem vormen voor mensen die al kwetsbaar zijn. Dit kan leiden tot pijn op de borst en in ernstige gevallen tot een hartinfarct, waarbij een bloedvat van het hart geheel of gedeeltelijk verstopt is en het hart onvoldoende zuurstof krijgt. 

Welke extra risico’s zijn er voor je hart in de winter? 

Er is meer kans op onderkoeling. 

In de winter kun je makkelijker onderkoeld raken. Een conditie die ernstige gevolgen kan hebben, óók voor je hart. Wanneer je onderkoelt raakt, koelt je lichaamstemperatuur af tot onder de 35 graden Celsius, bijvoorbeeld omdat je te lang buiten in de kou bent geweest in harde wind of met natte kleding. Eerst probeert je lichaam nog warmte vast te houden door te rillen en te klappertanden. Maar wanneer de onderkoeling ernstige vormen aanneemt, stopt het rillen. Ook wordt je hart prikkelbaarder, waardoor je gevoeliger wordt voor hartritmestoornissen. 

Symptomen van onderkoeling zijn volgens het Rode Kruis: 

• Ongecontroleerd rillen.
• Een koude, bleke en droge huid. 
• Een ademhaling die van erg snel naar langzaam en oppervlakkig gaat. 
• Vermoeidheid en sufheid. 

Er zijn meer virussen in omloop.

Hoewel dat niet direct een hartprobleem is, kan het wel voor extra risico’s zorgen voor mensen die al kwetsbaar zijn. Door ziekte ontstaat er een ontstekingsreactie in je lichaam en moet je hart harder werken, wat bestaande problemen kan verergeren. 

Je levensstijl in de winter

In de winter zijn sommige mensen geneigd om minder gezonde keuzes te maken. Bijvoorbeeld omdat je ongezonder eet gedurende de feestdagen en omdat je op koude, korte dagen minder zin hebt om te sporten. Ook heb je mogelijk minder dorst, waardoor je minder goed gehydrateerd blijft. Sommige mensen hebben in de winter bovendien last van neerslachtige periodes, waardoor ze de neiging kunnen hebben om bijvoorbeeld minder gezond te eten. 

Wil je meer weten over waarom factoren als ongezond eten de kans op een hartprobleem kunnen verhogen? Lees dan ook eens dit artikel over hoe groot de kans is op een hartstilstand en hoe levensstijl van invloed kan zijn. 

Kan kou een hartstilstand veroorzaken? 

Kou veroorzaakt niet direct een hartstilstand, maar het kan bij mensen met een kwetsbaar hart wel het risico verhogen. Kou vergroot namelijk de kans op een hartinfarct. En een hartinfarct kan in ernstige gevallen weer leiden tot een hartstilstand. Bovendien is ook de kans op hartritmestoornissen voor kwetsbare mensen groter als het koud is. 

Uiteindelijk kan een hartstilstand verschillende oorzaken hebben. Meer informatie hierover vind je in deze blogpost over welke vormen van hartstilstand er bestaan. Wanneer iemand een hartstilstand krijgt, is snelle reanimatie gecombineerd met het snel inzetten van een AED bovendien cruciaal. In dit artikel lees je stap voor stap hoe je een reanimatie uitvoert. Of leer met deze video stap voor stap hoe je de Philips FRx inzet. 

Wat zegt onderzoek over een hartstilstand door kou? 

Gezonde mensen zullen niet zo snel door koud weer alleen een hartstilstand krijgen. Toch overlijden er in de winter wel degelijk meer mensen aan hart- en vaatziekten dan in de warmere maanden, zo blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek. 

Onderzoek in Science of The Total Environment laat bovendien zien dat koudere temperaturen in verband kunnen worden gebracht met meer sterfte door een plotselinge hartstilstand. Bij ongeveer 12% van de voor dit onderzoek onderzochte overlijdens door een plotselinge hartstilstand hebben koudere temperaturen hier namelijk een bijdrage aan geleverd. 

Waarom fysieke inspanning in de kou extra risicovol is

Bewegen is erg goed voor je hart. Maar omdat je hart in de winter al harder moet werken om je belangrijke organen van genoeg bloed te voorzien, kan je hart fysieke inspanning er niet altijd bij hebben wanneer je al last hebt van hartproblematiek. Door inspanning stijgen je hartslag en bloeddruk extra, waardoor je hart meer zuurstof nodig heeft. Het kan daardoor zijn dat je in de winter merkt dat je minder goed in staat bent tot lichamelijke inspanning en bijvoorbeeld last krijgt van pijn op je borst of benauwdheid. 

Welke symptomen kunnen wijzen op een hartprobleem? 

 Wees altijd (maar zeker in de winter) alert op de volgende symptomen: 

• Druk en/of pijn op de borst
• Pijn in één of beide armen, nek, kaak of schouders 
• Benauwdheid of kortademigheid
• Hardkloppingen
• Duizeligheid of een licht gevoel in je hoofd 
• Flauwvallen
• Zweten, misselijkheid en braken
• Bleek of grauw zien

Voor wie is extra voorzichtigheid geboden?

Zie jij op het weerbericht lage temperaturen verschijnen? Wees dan extra voorzichtig als je al risicofactoren hebt voor hart- en vaatziekten, bijvoorbeeld omdat je tot één van de volgende groepen behoort:

• Je bent bekend met een hart- en/of vaatziekte, bijvoorbeeld:
  • Vernauwde kransslagaders
  • Hartfalen
  • Hartritmestoornissen 
• Je hebt een hoge bloeddruk. 
• Je rookt. 
• Je bent een man ouder dan 55 jaar of een vrouw ouder dan 65 jaar.

Wat kun je doen om hartproblemen door de kou te voorkomen? 

• Kleed je warm, het liefst in laagjes. Let extra op bij wind, sneeuw en nat weer omdat je daardoor makkelijk kan afkoelen. Loop niet te lang rond in natte kleding. 
• Doe de verwarming aan en zorg ervoor dat de temperatuur minimaal 18 graden blijft overdag. 
• Let erop dat je voldoende drinkt, ook al heb je geen dorst. 
• Blijf als je lang buiten bent in de kou niet te lang stilstaan. 
• Geef je lichaam een paar minuten om op te warmen voor je begint aan intensieve fysieke activiteit in de kou. 
• Luister extra goed naar signalen van je lichaam. 

Wat kun je doen om hartproblemen door de kou te voorkomen als je meer risico loopt?

• Beperk blootstelling aan de kou waar het kan, vooral bij bijvoorbeeld harde wind. 
• Vermijd zwaardere fysieke inspanning buiten in de kou. Sport bijvoorbeeld binnenshuis. Neem regelmatig pauzes en drink voldoende. Lees hier meer over sporten als hart- of vaatpatiënt. 
• Vermijd een te plotselinge overgang van warm naar koud. Start rustig op en wacht bijvoorbeeld even in de deuropening. 
• Neem eventuele medicijnen in zoals je arts ze heeft voorgeschreven. 
• Merk je dat je in de winter vaker last hebt van klachten? Overleg hierover dan eens met je huisarts. 
• Ervaar je klachten als pijn op de borst, benauwdheid, duizeligheid, flauwvallen of hartkloppingen? Stop waar je mee bezig bent en zoek direct medische hulp.
  • Om ervoor te zorgen dat jij en jouw omgeving altijd hartveilig zijn, is een AED in de nabije omgeving van cruciaal belang. Meer over waar een goede AED aan moet voldoen lees je hier. Of verdiep je eens in onze abonnementen. 

Wees alert en hou jezelf warm bij koud weer

Hoewel kou voor de meeste gezonde mensen geen direct gevaar voor je hart vormt, vraagt koud winterweer wel extra aandacht voor je hart, zeker als je een hartaandoening hebt. Hopelijk heb je na het lezen van dit artikel meer inzicht in de risico’s én weet je wat jij kunt doen om klachten zoveel mogelijk te voorkomen. Hou jezelf warm tijdens koude winterdagen en wees alert op signalen van je lichaam. Neem bij twijfel altijd contact op met een arts. 

Uiteindelijk heeft je lichaam het meeste baat bij gematigde temperaturen. In dit artikel over de invloed van warme zomerdagen op je hart kun je meer lezen over de nadelige invloed van hitte en over hoe jij jezelf kunt beschermen tijdens hete zomers.